Homo-acceptatie daalt: wat betekent dit voor scholen?

Deze blog is geschreven door: Arie van de Vrie

Het verbaasde me eerlijk gezegd niet. En ik vermoed dat veel docenten in Nederland hetzelfde zullen zeggen.

Onderzoek van de Universiteit Utrecht en het Trimbos-instituut laat zien dat zowel jongens als meisjes steeds negatiever denken over homoseksuele mede-jongeren. Zorgelijk? Ja! Verrassend? Voor wie regelmatig op scholen komt waarschijnlijk niet.

We zien en voelen dit al jaren. Paarse Vrijdag is controversieel geworden, pestgedrag is sterker en scholen worstelen met de vraag hoe ze daarmee moeten omgaan. Ik merk dat de reactie van scholen dan soms is: dan maar een tandje minder. Als dit zoveel weerstand oproept, dan moeten we het misschien maar laten!?

Wat doe je als school?

Hoewel ik inmiddels geen les meer geef aan leerlingen, kom ik nog bijna dagelijks op scholen en verzorg ik opleidingen voor docenten rondom burgerschap. Overal merk ik dat gesprekken rondom seksuele en genderdiversiteit spanningen oproepen. Leerlingen die ongenuanceerd reageren, ouders die hun kinderen thuis houden op dagen dat seksuele diversiteit besproken wordt tijdens lentekriebels weken of paarse vrijdagen.

En wat doe je dan als school? Zet je door? Of ga je het uit de weg?

Als seksuele diversiteit een gezicht krijgt

Toen ik zelf nog voor de klas stond merkte ik dat mijn geaardheid best eens weerstand op kon roepen. Toch zorgde het gesprek hierover altijd voor een wederzijds respect en uiteindelijk ook voor acceptatie. De spreekwoordelijke soep werd door leerlingen kennelijk minder heet gegeten dan dat die werd opgediend. Seksuele diversiteit kreeg door mijn openheid een gezicht, en bleef niet alleen bij een symbool.

Een vlag voert geen gesprek

Enige tijd geleden sprak ik een docent die niet meer tegen haar leerlingen durfde te vertellen dat ze een relatie had met een vrouw. Ze was bang geworden voor negatieve reacties en had het gevoel dat openheid over haar privéleven iets deed met haar gezagspositie. Ook binnen het team merkte ze dat collega’s niet altijd positief waren over dat hele ‘gendergedoe.’ Een docent zei tegen haar: het wordt mij soms zo door de strot geduwd.

En juist dat laatste maakt het een lastig punt. Hoe komt het dat mensen het bespreekbaar maken van seksuele of genderdiversiteit als gedoe zijn gaan zien? Heeft het te maken met de symbolen? De complexiteit? Een afgekapt gesprek? Te weinig gezichten? Of soms: te makkelijke statements maken? Wij hangen als school de regenboogvlag op maar spreken er vooral zo min mogelijk over? Uit angst voor discussie?

Neutrale gespreksvoering met leerlingen en docenten over deze thema’s is lastig, en hoeft wellicht ook helemaal het streven niet te zijn. Ruimte bieden voor gesprek wel! Geef elkaar de ruimte om van mening te verschillen, geef elkaar de kans om elkaar te bevragen maar voer vooral het gesprek.

Het gesprek, juist als het spannend is

Ik herinner me een leerling die op een paarse vrijdag zei dat hij echt klaar was met al dat homogedoe. Het werd een interessant gesprek met de hele klas. Ik vertelde hem en de rest van de klas hoe het voor mij was geweest toen ik zelf op de middelbare school zat. Ik wist toen al dat ik homo was, maar zat ook met jongens zoals hij in de klas. Jongens die opmerkingen maakten over homo’s. Die opmerkingen waren waarschijnlijk niet eens altijd persoonlijk bedoeld, maar ze zorgden er wel voor dat ik het lastig vond om mijn eigen weg te vinden.

Ineens veranderde het gesprek.

Leerlingen begonnen vragen te stellen. Hoe was dat dan vroeger? Wanneer wist u dat u homo was? Merkt u nu nog wel eens homohaat?

Een negatieve opmerking werd ineens het begin van een bijzonder gesprek.

Nog geen vier weken later vroeg een leerling uit die klas of hij even met me mocht praten. Het gesprek van die Paarse Vrijdag had veel met hem gedaan. Aan het einde zei hij: “Ik weet dat ik net zo ben als u. En dat dat ook mag.”

Niet minder praten, maar beter

Scholen mogen hun rol hierin echt niet onderschatten. Juist niet nu gesprekken hierover moeilijker lijken te worden. Dat betekent niet dat iedere leerling hetzelfde moet denken. Natuurlijk mag er verschil van mening zijn. Leerlingen mogen vragen stellen. Ze mogen ongemak voelen. Ze mogen kritisch zijn.

Maar een school mag tegelijkertijd heel duidelijk zijn over veiligheid, gelijkwaardigheid en respect. Zorg daarom dat docenten zich veilig voelen om deze gesprekken te voeren. Bespreek met elkaar wat je doet wanneer leerlingen, ouders of zelfs collega’s weerstand laten zien. Steun elkaar wanneer het ingewikkeld wordt.

En trek je vooral niet terug zodra het begint te schuren.

Want misschien is dat precies waar we nu opnieuw moeten beginnen.

Niet minder praten wanneer het moeilijk wordt.

Maar beter.