Dialoog in de klas, hoe dan!?

“Mevrouw! Het kabinet is gevallen hè.”
Mijn hart begint sneller te kloppen: een leerling, uit de brugklas nota bene, die zélf een politiek onderwerp aansnijdt.
“Ja, ik wil een nieuwe partij oprichten, voor meer hoeren!”
Oh… het wordt zo’n gesprek, bedenk ik me meteen.
“En dat je ook gewoon mag vechten op straat.”

Leerlingen doen aan de lopende band dit soort controversiële uitspraken. Misschien krijg je de neiging om de leerling de mond te snoeren, eruit te sturen of naar een teamleider te verwijzen. Maar achter zo’n uitspraak kan een wereld aan overtuigingen, ervaringen en emoties zitten. Daar kom je alleen achter door de juiste vragen te stellen — en dat werkt het beste via dialoog.

Wanneer het gaat over maatschappelijke onderwerpen in de klas, grijpen we vaak naar de klassieke aanpak: een stelling op het bord, ‘links is eens, rechts is oneens’, en de leerlingen moeten positie innemen. “Hoezo wil jij alle grenzen dicht?” Grote kans dat vooral de leerlingen met de grootste mond het woord krijgen, niet meer luisteren naar de rest en de ene controversiële uitspraak na de andere doen. Want zodra leerlingen voor of tegen kiezen, zetten ze zich vast in hun eigen gelijk. Er is geen ruimte meer om de ander écht te horen of te begrijpen. Het is dan ook niet vreemd dat veel docenten zulke schurende onderwerpen liever vermijden.

De crux zit hem niet in de inhoud, maar in de vorm. In een discussie draait het om overtuigen. Jij hebt gelijk, de ander niet. In een dialoog gaat het juist om luisteren, onderzoeken en omgaan met andere perspectieven. Als je bijvoorbeeld in een kring gaat zitten en een spreekstok laat rondgaan, móét iedereen luisteren en mag er niet direct op elkaar worden gereageerd. Dat schept ruimte voor verhalen, emoties en persoonlijke ervaringen, die vaak opspelen bij thema’s als racisme, Gaza of de opvang van asielzoekers.

En onthoud: het is niet jouw taak om leerlingen te overtuigen van ‘het juiste’. Het doel van een gesprek is nooit om meningen te veranderen, maar om samen te onderzoeken. Soms is het mooiste resultaat dat een leerling vertwijfeld achterblijft in zijn eigen gelijk, volgens Socrates zelfs het hoogst haalbare.

Wees dus oprecht geïnteresseerd in wat je leerlingen drijft: “Vertel eens meer, hoe zit dat precies? Wat voel je daarbij?” Deel ook eerlijk wat jou raakt. Zo wordt jouw lokaal een veilige plek waar leerlingen hun eigen overtuigingen én die van anderen mogen verkennen.

In het geval van mijn leerling droop hij, na een paar oprecht geïnteresseerde vragen over zijn partijplan, vrij snel af.

Bij Eduvibes geven we workshops over thema’s die horen bij burgerschap: van het voeren van constructieve dialogen tot het begeleiden van gevoelige gesprekken in de klas over bijvoorbeeld Israel & Gaza, seksualiteit, diversiteit en straatcultuur. Ideaal voor een studiedag voor docenten die sterker willen worden in debat en dialoog.