Diversiteit op school: de samenleving zit gewoon bij ons in de klas

Deze blog is geschreven door onze trainer: Annelou Berg

Over verschil, schurende gesprekken en waarom je niet altijd hoeft te corrigeren.

We leven in een samenleving waarin diversiteit steeds zichtbaarder is, maar waarin het soms lijkt alsof we steeds minder goed weten hoe we met die verschillen moeten omgaan. Politieke en maatschappelijke discussies verharden, mensen komen sneller tegenover elkaar te staan en op sociale media lijkt er weinig ruimte meer voor twijfel, nuance of het simpelweg niet met elkaar eens zijn. En natuurlijk blijft dat niet buiten de schoolmuren, die diversiteit zit gewoon in de klas.. 

De samenleving zit gewoon bij ons in de klas.

Jongeren nemen niet alleen hun schooltas mee naar het lokaal. Ze nemen ook hun opvoeding, overtuigingen, ervaringen en beelden van de wereld mee. Die kunnen behoorlijk van elkaar verschillen, en dat is in de praktijk waar diversiteit op school over gaat. Soms leidt dat tot mooie gesprekken, soms tot onbegrip en soms tot uitspraken waarvan je als docent even moet slikken.

En het klinkt ondertussen wellicht cliché, maar daardoor niet minder belangrijk:  de klas is perfect als oefenplaats voor de samenleving. Misschien in deze tijd wel meer dan ooit tevoren. 

Het is echter niet bedoeld als een plek waar we diversiteit proberen glad te strijken, maar als een plek waar leerlingen kunnen leren wat het betekent om samen te leven met mensen die anders denken, anders geloven of andere ervaringen hebben dan zijzelf.

Dat vraagt van een docent dat je gesprekken durft te voeren waarvan je van tevoren niet precies weet waar ze eindigen. Dat je ruimte geeft aan een mening die je misschien lastig vindt om te horen, zonder daarmee alles wat gezegd wordt goed te keuren. En dat je leerlingen leert dat er een verschil is tussen iets mogen vinden en elkaar daarin respectvol blijven behandelen.

Soms moet je juist doorvragen

Tijdens een les had ik het met een groep 16- tot 18-jarigen over seksuele intimidatie en aanranding. Een pittig onderwerp, wat je wellicht niet zo gemakkelijk bespreekt. We kwamen al snel terecht bij verschillende opvattingen over de verantwoordelijkheid van degene die iets overkomt en de rol van omstanders.

Een leerling zei: “Maar eerlijk juf, wat heb je als vrouw te zoeken in een club? Dan wil je toch aandacht?”

Dat is zo’n moment waarop je als docent kunt besluiten om direct te corrigeren. Ik koos ervoor om door te vragen. Is iedere vrouw in een club op zoek naar aandacht? Of kan iemand ook gewoon een leuke avond willen hebben? Is de vraag of iemand aandacht ‘zoekt’ dan dus maar een reden om de wet te overtreden? En wat bedoelen we eigenlijk met aandacht?

Toen we vervolgens spraken over ingrijpen, bleek dat daar ook verschillende ideeën over waren. ‘’Ik kijk wel uit, straks word ik gestoken!’’, was een van de reacties. Tot ik vroeg: “En als het je zusje of nichtje was?” Toen was de bereidheid om in te grijpen ineens een stuk groter.

Dat was voor mij het moment om iets persoonlijks te delen. Ik vertelde over een ervaring die ik als zeventienjarige in een club heb gehad, waarbij ik door een jongen werd betast terwijl anderen het zagen gebeuren en niet ingrepen.

De klas werd stil. Een meisje herkende zich zichtbaar in mijn verhaal en een jongen stelde zijn eerdere mening bij. Niet omdat ik hem had verteld wat hij moest denken, maar omdat mijn persoonlijke ervaring hem hielp om vanuit een ander perspectief naar zijn eigen uitspraak te kijken.

En precies daar zit voor mij de waarde van dit soort gesprekken.

Je hoeft niet alles van jezelf te delen

Dat betekent overigens niet dat je als docent alles van jezelf op tafel moet leggen. Je bent niet verplicht om persoonlijke ervaringen te delen om een goed burgerschapsgesprek te kunnen voeren. Sommige onderwerpen zijn simpelweg te persoonlijk of te kwetsbaar.

Maar het kan wel waardevol zijn om jezelf af te vragen: welk stukje van mezelf wil ik wél laten zien?

Misschien is het een ervaring, een overtuiging of iets waar je zelf ooit anders over bent gaan denken. Soms maakt juist zo’n persoonlijk stukje een onderwerp menselijker. Het kan leerlingen laten zien dat achter een mening of standpunt ook een ervaring schuilgaat.

Je hoeft jezelf dus niet volledig bloot te geven. Maar een klein stukje van jezelf kan soms precies genoeg zijn om een leerling te laten kijken vanuit een ander perspectief.

Diversiteit in de klas: leren omgaan met verschillende meningen

Diversiteit in de klas betekent voor mij dan ook niet dat iedereen elkaar uiteindelijk moet vinden in dezelfde mening. Het betekent juist dat er ruimte moet zijn voor verschil, zolang we elkaar daarin blijven zien als mens.

Dat vraagt oefening.

Een leerling die iets zegt wat schuurt, hoeft niet meteen de mond gesnoerd te worden. Een andere leerling hoeft het daar niet mee eens te zijn. En de docent hoeft niet altijd degene te zijn die het antwoord geeft. Soms is het veel waardevoller om een vraag terug te leggen: “Waarom denk je dat?”, “Hoe zou dit voor iemand anders kunnen zijn?”of “Wat zou ervoor kunnen zorgen dat je hierover anders gaat denken?”

Daarmee leren jongeren niet alleen hun eigen mening te verwoorden, maar ook om nieuwsgierig te blijven naar die van een ander.

En misschien hebben we dat juist nu hard nodig.

Want als de samenleving steeds harder wordt, kunnen we jongeren niet alleen leren hoe ze hun eigen standpunt moeten verdedigen. We moeten ze ook leren hoe ze met verschil kunnen omgaan, hoe ze een gesprek kunnen voeren wanneer het schuurt en dat het helemaal niet erg is om tijdens zo’n gesprek van gedachten te veranderen.

De samenleving zit tenslotte gewoon bij ons in de klas.

Laten we die klas dan gebruiken om te oefenen met de samenleving waarin we willen leven.