Cultuursensitief lesgeven: waarom herkenning essentieel is voor betrokkenheid en leren

1 maart 2026

Deze blog is geschreven door onze trainer: Folashade Keerveld

Schoolfeest: wanneer intentie niet genoeg is

Cultuursensitief lesgeven heb ik niet alleen uit boeken geleerd, maar vooral van mijn leerlingen. Een van mijn belangrijkste lessen leerde ik tijdens een schoolfeest. Ik werkte op een vmbo-school met een grote ISK-afdeling. Een betrokken team, met oprechte intenties om aan te sluiten bij de belevingswereld van leerlingen.

Het schoolfeest leek een succes: een dj, een populaire Nederlandse rapper, bekende hits van Frenna, Boef en Broederliefde. De aula stond vol, de sfeer was top en dagenlang werd er over nagepraat. Toch bleek achteraf dat niet alle leerlingen zich aangesproken voelden. Vooral ISK-leerlingen gaven aan dat zij de muziek en artiest niet herkenden en zich niet thuis voelden. Hun boodschap was helder: dit feest was niet voor ons.

Die feedback namen we serieus. Samen met leerlingen maakten we een nieuwe playlist, met artiesten uit verschillende landen en culturen. Leerlingen konden zelf dansoptredens verzorgen. Het volgende schoolfeest werd een avond van echte ontmoeting: van Frenna naar Omar Souleyman, van polonaise naar Turkse bruiloftsmuziek, van TikTok-dansjes naar dabke. Iedereen deed mee. Niemand stond langs de kant.

Dit moment nodigde uit tot reflectie. Als school hadden we de intentie om aan te sluiten bij de belevingswereld van leerlingen, maar de impact pakte anders uit dan verwacht. Het liet zien dat intentie en impact twee verschillende dingen zijn en dat de kloof daartussen kleiner wordt wanneer we echt luisteren en cultuursensitief handelen.

Schoolcultuur: Wat is ‘normaal’ en voor wie?

Wanneer we spreken over cultuursensitief lesgeven, bedoelen we niet alleen wat er in het klaslokaal gebeurt. Informele momenten, schoolactiviteiten en pedagogische keuzes buiten de les bepalen minstens zo sterk hoe veilig, gezien en betrokken leerlingen zich voelen. En dat nemen zij mee de klas in.

Het onderwijs staat voortdurend voor dilemma’s die voortkomen uit een dynamische, pluriforme samenleving. Denk aan discussies over bidden op school, een gebedsruimte, Paarse Vrijdag of het dragen van bepaalde kleding en symbolen. Wat voor de ene leerling vanzelfsprekend is, kan voor een ander beladen zijn. Zelfs het inkorten of aanpassen van namen, omdat ze ‘moeilijk’ uit te spreken zijn, zegt iets over welke normen als vanzelfsprekend worden gezien.

De schoolcultuur wordt gevormd door beleid én door wat wij als onderwijspersoneel als ‘normaal’ beschouwen. Dat normaal is zelden neutraal. Het komt voort uit een dominant Nederlands, volwassen referentiekader dat vaak onuitgesproken blijft, maar wel bepaalt wie zich herkent in de schoolcultuur en wie vooral leert zich aan te passen.
Wie bepaalt wat normaal is, bepaalt ook wie zich thuis voelt.

Cultuursensitiviteit gaat daarom niet over extra aandacht voor ‘gevoelige’ leerlingen. Het gaat over balans, herkenning en identiteit binnen de bredere schoolcultuur.

Het belang van herkenning en identiteit

Schoolcultuur zit niet alleen in omgangsvormen en regels, maar ook in wat we laten zien, welke voorbeelden we gebruiken en welke verhalen we vanzelfsprekend vinden. Het schoolfeest liet zien wat er gebeurt wanneer sommige leerlingen volop herkenning ervaren en anderen nauwelijks: dat verschil beïnvloedt hun betrokkenheid en hun binding met school.

Iedere docent weet hoe lastig het soms is om leerlingen betrokken te houden. Als aan het einde van de les de helft is blijven hangen, voelt dat al als winst. Door bewust aan te sluiten bij de identiteit van leerlingen, kan die betrokkenheid groeien. Identiteit bestaat uit meerdere lagen en wordt gevormd door culturele, sociale en persoonlijke factoren.

Wat als we die identiteit niet zien als obstakel, maar als ingang? Dat is de kern van cultureel responsief onderwijs: een benadering waarin de achtergrond van leerlingen wordt gezien als waardevolle bron voor leren. Door deze te verweven in lesstof, communicatie en interactie wordt onderwijs relevanter voor álle leerlingen.

Onderzoek van onder andere James Banks, een grondlegger van het multicultureel onderwijs, laat zien dat leerlingen beter leren wanneer zij hun achtergrond herkennen in de lesinhoud en pedagogiek.

Cultuursensitief lesgeven in de klas: klein beginnen

Cultuursensitief handelen hoeft niet groots te zijn. Het zit ook in kleine keuzes: fictieve namen in voorbeelden, contexten uit verschillende leefwerelden, beelden in presentaties waarin diversiteit zichtbaar is in huidskleur, religie, genderexpressie of lichamelijke mogelijkheden.

Ook het actief betrekken van minder dominante perspectieven, het bespreekbaar maken van verschillen en het zoeken naar wat verbindt, draagt bij aan herkenning. Zelfs kleine gebaren zoals een leerling begroeten in diens taal of ruimte maken voor verschillende tradities maken het verschil.

Jezelf terugzien op een plek waar je vijf dagen per week bent, is geen luxe. Het is een voorwaarde voor betrokkenheid. En betrokkenheid is een sleutel tot leren.

Burgerschap in de praktijk

Het integreren van culturele identiteiten in de schoolcultuur versterkt ook het burgerschapsonderwijs. Leerlingen ervaren hoe verschillen kunnen schuren, maar ook hoe ze kunnen verbinden. Ze leren hun eigen identiteit serieus te nemen én ruimte te maken voor die van anderen.Zo wordt burgerschap geen losstaand onderdeel, maar een doorlopende praktijk.

Cultuursensitief lesgeven (binnen én buiten de klas) is geen extra taak. Het is een andere bril. Een pedagogische en didactische benadering die leerlingen helpt zich onderdeel te voelen van de schoolcultuur, in plaats van bezoekers ervan.

Slot

Verschillen erkennen en benutten om verbinding te creëren: daarin speelt het onderwijs een cruciale rol. Dat vraagt om reflectie, gesprek en de bereidheid om het ‘normale’ steeds opnieuw te bevragen. Ik wil je graag het volgende meegeven: ‘’Wie zich herkent, voelt zich gezien. En wie zich gezien voelt, durft mee te doen’’

Herken je dit in je eigen schoolpraktijk en wil je hier samen met collega’s verdieping aan geven? Neem dan een kijkje in ons aanbod! Wij bieden niet alleen maar workshops die alleen leiden tot dialoog, maar ook tot concreet handelen.